Reel faiz nedir, nasıl hesaplanır?

Nominal faiz, paranızın sayısal getirisidir; reel faiz ise alım gücü cinsinden getirisi. Kaba hesap basittir: reel faiz ≈ nominal faiz − enflasyon. Yüzde 46 faiz, yüzde 35 enflasyon ortamında pozitif reel getiri demektir; aynı faiz yüzde 70 enflasyonda derin bir kayıptır.

Kavramın iki sürümü vardır. Geçmişe bakan (ex-post) reel faiz gerçekleşen enflasyonu, ileriye bakan (ex-ante) reel faiz beklenen enflasyonu kullanır. Para politikası tartışmalarında genellikle ex-ante kastedilir, çünkü kararlar geleceğe dönüktür ve beklentiler üzerinden çalışır.

Türkiye'de reel faiz uzun dönemler negatif kaldı; bu dönemlerde mevduat nominal olarak büyürken alım gücü eridi. Panelde politika faizi ile yıllık TÜFE'yi aynı grafikte izleyip aradaki farkın açılıp kapandığı dönemleri kendiniz görebilirsiniz.

Bir uyarı: tek bir ayın verisiyle hüküm vermek yanıltıcıdır. Baz etkileri yıllık enflasyonu aylarca çarpıtabilir; bu yüzden reel faiz okuması en sağlıklı biçimde birkaç aylık eğilim üzerinden yapılır.